काठमाडौं, चैत ४— नेपालको राजधानी उपत्यकामा प्रत्येक वर्ष मनाइने घोडेजात्रा पर्वले इतिहास, धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक भूगोललाई अद्वितीय रूपमा जोडेको छ। विशेषगरी मैदानमा आयोजित हुने यो पर्व परम्परा र शक्ति प्रदर्शनको प्रतीकका रूपमा परिचित छ।
घोडेजात्राको इतिहास प्राचीन सम्म पुग्ने विश्वास गरिन्छ। किंवदन्ती अनुसार “टुंडी” नामक दैत्यले काठमाडौंवासीलाई सताउने गर्थ्यो। पछि उसको मृत्यु भएपछि पनि उसको आत्मा त्रासको कारण बनिरह्यो। त्यसैले घोडा दौडाएर उसको आत्मालाई दबाइ राख्ने परम्परा सुरु भएको मानिन्छ। यही विश्वासले आजसम्म घोडेजात्रालाई जीवित राखेको छ।
यो पर्व र स्थानीय नेवार समुदायको धार्मिक आस्थासँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। विशेषगरी मा पूजा गरिन्छ र देवीलाई शक्ति र सुरक्षाको प्रतीकका रूपमा मानिन्छ। घोडेजात्रा नराम्रो शक्तिमाथि राम्रो शक्तिको विजयको संकेत पनि हो।
घोडेजात्रा मुख्यतः भित्र केन्द्रित छ, जसले यसको सांस्कृतिक भूगोललाई विशेष बनाउँछ। को सांस्कृतिक अभ्यास र राज्यस्तरीय सैनिक प्रदर्शनको संयोजनले यो पर्वलाई अन्य पर्वभन्दा फरक बनाएको छ। उपत्यकाको खुला मैदान, दरबार क्षेत्र र धार्मिक स्थलहरूबीचको सम्बन्धले यसको स्थानिक महत्वलाई झन् प्रस्ट बनाउँछ।
आज घोडेजात्रा द्वारा विशेष रूपमा मनाइन्छ। टुँडिखेलमा हुने घोडा दौड, सैनिक प्रदर्शन र विशेष कार्यक्रमले यसलाई राष्ट्रिय स्तरको आकर्षण बनाएको छ। सर्वसाधारणका साथै राष्ट्रप्रमुखको समेत उपस्थिति रहने यो पर्व राष्ट्रिय गौरवको विषय बनेको छ।
इतिहास, धर्म र भूगोलको संगमका रूपमा घोडेजात्रा केवल एउटा उत्सव मात्र नभई काठमाडौंको पहिचान र सांस्कृतिक धरोहर हो। परम्परागत विश्वास र आधुनिक प्रस्तुतीकरणको संयोजनले यो पर्व आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक र जीवन्त रहेको छ।
