काठमाडौं,वैशाख ४, आज देशभर श्रद्धा, भक्ति र भावनाको अद्भुत संगमका रूपमा मातातिर्थ औंसी मनाइँदैछ। आमाप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्ने यस पर्वले नेपाली समाजको सांस्कृतिक गहिराइ, धार्मिक आस्था र पारिवारिक सम्बन्धलाई झल्काउँछ।
मातातिर्थ औंसीको उत्पत्ति प्राचीन धार्मिक कथासँग जोडिएको छ। किम्बदन्ती अनुसार, एक गोठालोले आफ्नी दिवंगत आमालाई काठमाडौंको मातातिर्थ कुण्डमा देखेपछि यो स्थान पवित्र तीर्थका रूपमा स्थापित भयो। त्यसयता आमाको मुख हेर्ने सौभाग्य नपाएका सन्तानहरू यहाँ आई स्नान, पूजा र तर्पण गर्ने परम्परा सुरु भयो।
हिन्दु धर्ममा आमालाई देवीको रूपमा मानिन्छ—जीवनदात्री, पालनकर्ता र पहिलो गुरुका रूपमा। त्यसैले यो दिन केवल धार्मिक कर्मकाण्ड मात्र होइन, गहिरो भावनात्मक अभिव्यक्ति पनि हो।
काठमाडौं उपत्यकाको दक्षिण–पश्चिम भागमा रहेको मातातिर्थ क्षेत्र आज विशेष रूपमा जीवित छ। यहाँ रहेको पवित्र कुण्डमा स्नान गर्दा आमाको आत्माले शान्ति पाउने विश्वास गरिन्छ। देशका विभिन्न ठाउँबाट श्रद्धालुहरू बिहानैदेखि यहाँ पुगेर पूजा, तर्पण र स्मरण गर्छन्।
यो पर्व नेपाली समाजमा दुई रूपमा मनाइन्छ—
आमा जीवित भएका सन्तानहरू: बिहानै आमाको मुख हेर्ने, उपहार दिने, मिठो परिकार खुवाउने र आशिर्वाद लिने चलन छ।
आमा दिवंगत भएका सन्तानहरू: मातातिर्थ वा नजिकका नदी, तीर्थस्थलमा गई तर्पण, पिण्डदान र श्राद्ध गर्ने परम्परा छ।
घरघरमा सेल, खीर, फलफूल लगायतका परिकार बनाएर आमालाई सम्मान गरिन्छ।
आमा केवल जन्म दिने मात्र होइनन्, संस्कार, शिक्षा र जीवनको आधार हुन्। नेपाली समाजमा “आमा बिना संसार अधुरो” भन्ने भावना गहिरो रूपमा बसेको छ। आजको दिनले यही सन्देश पुनः स्मरण गराउँछ—
आमा प्रेम, त्याग र सहनशीलताको प्रतीक हुन्।
डिजिटल युगमा पनि मातातिर्थ औंसीको महत्व घटेको छैन, बरु नयाँ स्वरूपमा फैलिएको छ। सामाजिक सञ्जालमार्फत आमाप्रति सम्मान व्यक्त गर्ने, टाढा भएका सन्तानले फोन वा भिडियो कलमार्फत शुभकामना दिने चलन बढ्दो छ।
मातातिर्थ औंसी केवल एक धार्मिक पर्व होइन, परिवार, संस्कृति र मानवीय सम्बन्धको उत्सव हो। आमाको माया र त्यागलाई सम्झने यो दिनले समाजलाई भावनात्मक रूपमा जोड्ने काम गर्छ।
